Buddenbrooks

Over het boek

Buddenbrooks, de ondertitel luidt Verval van een Familie, werd gepubliceerd in 1901 door Thomas Mann toen hij vijfentwintig jaar oud was, en bevindt de aan de basis van de Nobelprijs die hij in 1929 ontving, mede voor dit werk. De roman volgt vier generaties van de koopmansfamilie Buddenbrook in Lübeck, van de hoogtijdagen van het handelshuis in de achttiende eeuw tot de definitieve economische en biologische ineenstorting in de negentiende. Het mechanisme van het verval is de progressief toenemende verfijning van het bewustzijn: waar de eerste Johann Buddenbrook handelt met een directheid die geen zelfreflectie belemmert, analyseren zijn nakomelingen zichzelf in toenemende mate en verliezen daardoor het vermogen te handelen. Die paradox, het bewustzijn als instrument van zelfvernietiging, is het thema dat Mann uitgebreid behandelde in zijn latere essay Tonio Kröger en dat zijn gehele oeuvre doortrekt.

Thema's en betekenis

Buddenbrooks is een van de meest systematische narratieve demonstraties van Schopenhauers filosofie in de Europese literatuur: de wil als levenskracht die het individu door zijn doelstellingen drijft, en de progressieve verzwakking van die wil bij steeds hoger bewustzijn als verklaring voor het verval. Thomas Buddenbrook, de meest complexe figuur van de roman, leest in zijn crisis Schopenhauers filosofie en ervaart tijdelijk een bevrijding die hem het verval als iets minder dan een tragedie doet zien: als de vrijwillige terugtrekking van de wil. Die filosofische dimensie van het personage maakt de roman meer dan een familiesaga: het is ook een poging de negentiende-eeuwse filosofie te belichamen in concrete menselijke trajecten. De figuur van Hanno Buddenbrook, het muzikale kind van de vierde generatie wiens uitputting van het leven zo totaal is dat hij sterft aan een schoolziekte, is het eindpunt van de parabolische boog die de roman beschrijft.

Waarom dit boek vandaag lezen?

Buddenbrooks is de roman van de erfenis als last: de manier waarop de successen van de voorgaande generaties een verwachtingsdruk creëren die de volgende generatie niet kan waarmaken, en hoe die onmacht zich manifesteert niet als slecht karakter maar als verfijnd onvermogen. Die structuur, waarbij de culturele en economische erfenis het individu eerder belemmert dan bevordert, is een patroon dat herkenbaar is in elke familiale context waarbij succes zijn eigen obstakel heeft gegenereerd. Mann beschreef het voor de Lübeckse koopmansfamilie, maar de logica is universeel genoeg om elke specifieke context te overstijgen.

De muzikale passages van Buddenbrooks, waarbij de jonge Hanno improviseert aan de piano en in zijn muziek een intensiteit bereikt die zijn dagelijks leven niet kent, zijn de literaire precedenten voor de verbinding die Mann later in Doktor Faustus zou uitwerken tussen muzikale genialiteit en levensvernietiging. Mann las Schopenhauers filosofie en Wagners muziek als parallelle formuleringen van hetzelfde idee: dat de kunst de enige domein is waarbij de wil tijdelijk wordt overstegen, en dat die overstijging tegelijk bevrijd en uitgeput. Hanno Buddenbrook is het meest directe portret van dat idee voor het zijn weg vond naar de mythische vormen van de latere romans.