De Graaf van Monte Cristo

Over het boek

De Graaf van Monte Cristo werd gepubliceerd in afleveringen tussen 1844 en 1846 door Alexandre Dumas père, en is een van de meest gelezen romans van de negentiende eeuw. Edmond Dantès, een jonge zeeman op het punt zijn droom te verwezenlijken, kapitein worden en trouwen met de vrouw van wie hij houdt, wordt verraden door jaloerse kennissen en neervalse vijanden, en tot levenslange gevangenis veroordeeld in het kasteel If. In de gevangenis ontmoet hij de Abbé Faria, die hem opleidt en hem bij zijn dood de locatie van een verborgen schat onthult. Dantès ontsnapt, vindt de schat, en bouwt over twaalf jaar de identiteit en de middelen op die hem toelaten zijn vijanden systematisch te vernietigen. De roman is lang, gedetailleerd en avontuurlijk, maar het langzame en stelselmatige karakter van de wraak is zijn meest onderscheidende kenmerk.

Thema's en betekenis

De Graaf van Monte Cristo is de tekst die de wraak als narratieve motor het meest systematisch heeft uitgewerkt: Dantès wacht niet op een gelegenheid maar construeert actief de omstandigheden waaronder zijn vijanden zichzelf vernietigen. Die actieve constructie van de eigen gerechtigheid buiten de juridische kanalen stelt vragen over de verhouding tussen recht en gerechtigheid die de roman nooit volledig beantwoordt. Dantès slaagt in zijn wraak maar wordt er niet gelukkiger van: de slotscène, waarbij hij zich realiseert dat de prijs van zijn obsessie zijn vermogen te genieten van wat hij had willen beschermen heeft vernietigd, is de morele noot die Dumas toevoegde aan wat anders een louter triomfaal verhaal was geweest. Het personage van Abbé Faria, de gevangene die zijn beperkende omstandigheid transformeert tot een universiteit voor zijn discipel, is een van de productief-inspirerende figuren die de Europese romantische literatuur heeft gecreëerd.

Waarom dit boek vandaag lezen?

De Graaf van Monte Cristo heeft de formule van de populaire roman gecodificeerd die de twintigste-eeuwse thriller, de spionageroman en de revanchistische narratief als genre heeft voortgebracht. Wie de roman vandaag leest, leest ook de blauwdruk van talloze latere werken die zijn structuur en zijn morele spanningen erven zonder ze altijd met dezelfde ambiguïteit te behandelen. Dumas was intelligent genoeg om zijn protagonist zijn wraak te laten bereiken en hem daarna de prijs ervan te tonen, een eerlijkheid tegenover zijn publiek die zijn populaire opvolgers niet altijd hebben betoond.

Het romanesque van Dumas, zijn vermogen situaties te construeren die tegelijk onwaarschijnlijk en emotioneel dwingend zijn, is het resultaat van een specifieke literaire techniek: de vertraging van de resolutie via de opeenstapeling van anticipaties. De lezer weet van het begin af dat Dantès wraak zal nemen, en het genot van de roman bestaat voor een groot deel uit het volgen van de precisiemechanismen die die wraak organiseren. Dat is een structuur die de misdaad- en thrillergenres hebben geïnternaliseerd en die zijn wortels heeft in de structuur die Dumas in zijn feuilletonromans perfectioneerde voor een publiek dat week na week terugkwam voor de volgende aflevering.