Een Held van Onze Tijd

Over het boek

Een Held van Onze Tijd werd gepubliceerd in 1840 door Michail Lermontov, toen hij zesentwintig jaar oud was, twee jaar voor zijn dood in een duel. De roman bestaat uit vijf verhalen in niet-chronologische volgorde die geleidelijk de figuur van Petsjorin onthullen: een officier op de Kaukasus wiens intelligentie, charme en koele destructiviteit de mensen om hem heen vernietigen zonder dat hijzelf enige bevrediging vindt. Het dagboek van Petsjorin, waarvan de latere delen door de lezer worden gelezen nadat hij al dood is, biedt de directste toegang tot zijn zelfanalyse: hij is een van de eerste in de Russische literatuur die zijn eigen destructieve psychologie met klinische helderheid beschrijft zonder er enige verlossende conclusie uit te trekken. De niet-chronologische vertelvolgorde is geen ornament: ze laat de lezer Petsjorin leren kennen voor hij zijn eigen versie van zichzelf kan geven, wat het effect van zijn zelfanalyse verdiept.

Thema's en betekenis

De titel is ironisch: Petsjorin is de held van zijn tijd in de zin dat hij de overheersende kwalen van zijn generatie belichaamt, niet haar deugden. Lermontov schrijft voor een generatie van jonge Russische edellieden die na de mislukking van de Decembristenopstand in 1825 geen politiek doel meer hadden en wier energie daardoor naar persoonlijke avonturen, amoureuze spelen en nihilistische filosofie werd omgeleid. Petsjorin is intelligent genoeg om zijn eigen leegte te zien maar niet in staat haar te vullen: de momenten van zelfinzicht in zijn dagboek maken de leegte niet kleiner maar groter. Zijn verhouding met de jonge Bela, die hij uit haar omgeving wegkaapt en dan laat verdorren zodra ze zijn gewend geraakt, is het meest ontnuchterende portret van de romantische held als fundamenteel parasitair wezen in de negentiende-eeuwse Russische literatuur.

Waarom dit boek vandaag lezen?

Een Held van Onze Tijd is de roman die in de Russische literatuur de figuur van de overbodig man codificeerde, de intelligente man zonder doel, wiens kwaliteiten door zijn omgeving niet kunnen worden gebruikt en die zijn energie besteedt aan destructieve escapades. Die figuur heeft in de Europese literatuur tientallen variaties gekregen en is in de twintigste eeuw in andere culturele contexten herformuleerd. Wat Lermontov specifiek maakt, is de klinische toon: Petsjorin beschrijft zichzelf met een koelheid die geen zelfmedelijden toelaat en geen externe rechtvaardiging zoekt. Die houding tegenover zichzelf is zeldzamer in de literatuur dan de morele verontwaardiging over de ander, en geeft de roman een eerlijkheid die zijn ongemak rechtvaardigt.