Grote Verwachtingen

Over het boek

Grote Verwachtingen werd gepubliceerd in maandelijkse afleveringen tussen 1860 en 1861 en is een van Dickens' meest persoonlijke romans, geschreven vanuit de ik-perspectief van Pip, die zijn eigen leven vertelt van arme dorpsjongen tot jonge heer in Londen en terug. De roman begint op een kerkhof in de marshes van Kent, waarbij de jonge Pip wordt gedwongen een ontsnapte gevangene te helpen, en ontvouwt zich daarna via de excentrieke Miss Havisham, haar geheimzinnige pupil Estella, een anonieme weldoener en de sociale ambities die hem van zijn roots vervreemden. Dickens herschreef het einde van de roman na protest van zijn vriend Bulwer-Lytton: het originele einde, dat hij aanvankelijk verkoos, was pessimistischer dan het gepubliceerde. Beide versies zijn bewaard en leesbaar.

Thema's en betekenis

Grote Verwachtingen is Dickens' meest geconcentreerde analyse van het begrip 'verwachting' zelf: de sociale verwachting die anderen voor ons koesteren, de verwachting die we voor onszelf creëren, en de kloof die beide scheidt van de werkelijkheid. Pips schaamte voor zijn bescheiden herkomst, voor Joe Gargery, de smid die hem heeft grootgebracht en van wie hij onvervreemdbaar heeft gehouden, is de psychologische kern van de roman. Die schaamte is niet als morele vergissing gepresenteerd maar als het natuurlijke product van een sociale structuur die klasse als de fundamentele categorie van menselijke waardering beschouwt. Miss Havisham, bevroren in de tijd op het moment van haar verloving die nooit heeft plaatsgevonden, is een van de meest memorabele Dickens-creaties: haar fixatie is pathologisch, maar ze is ook iemand die een werkelijk verraad heeft ondergaan en er geen andere uitweg voor heeft gevonden dan te weigeren dat de tijd verdergaat. Estella, haar pupil, die is opgeleid om de liefde van mannen te vernietigen als wraak voor het verdriet dat Havisham heeft geleden, draagt de gevolgen van een opvoeding die zij niet heeft gekozen.

Waarom dit boek vandaag lezen?

Grote Verwachtingen is de Dickens-roman die het best werkt als psychologisch portret los van de sociale panorama's die zijn andere werken karakteriseren. De ik-vertelstructuur geeft de roman een intimiteit die Oliver Twist of David Copperfield niet hebben, en de ironie waarmee de volwassen Pip zijn jeugdige zelf bekijkt is genuanceerder dan de sentimentaliteit die Dickens zo vaak wordt verweten. Wie Dickens wil kennen in zijn meest geconcentreerde en meest persoonlijke vorm, begint bij Grote Verwachtingen.

De keuze voor de ik-verteller onderscheidt Grote Verwachtingen van de andere grote Dickens-romans en geeft het een intimiteit die de panoramische derde-persoon-vertelling van Oliver Twist of Bleak House niet kan bereiken. De ironie waarmee de volwassen Pip zijn jeugdige zelf bekijkt is genuanceerder dan de sentimentaliteit die Dickens zo vaak wordt verweten: hij beschrijft zijn eigen dwaasheden met een distantie die begrip niet uitsluit maar ook geen gemakkelijk zelfmedelijden toestaat.