Madame Bovary

Over het boek

Madame Bovary werd gepubliceerd in afleveringen in de Revue de Paris in 1856, en Gustave Flaubert werd vervolgd wegens aanstoot aan de publieke zeden, maar vrijgesproken. De vervolgingzaak maakte de roman beroemd vóór de verschijning als boek. Emma Rouault, dochter van een Normandische boer, opgevoed in een klooster, trouwt met Charles Bovary, een onopvallende plattelandsarts. Emma verwachtte van het bestaan iets dat leek op de romans die ze had gelezen; wat ze vindt is Yonville, de huishoudrekeningen, en twee minnaars, Rodolphe en Léon, die niet aan haar fantasieën beantwoorden. Haar ondergang is financieel vóór ze moreel is: de schulden die ze heeft gemaakt bij de handelaar Lheureux om de levensstijl van haar overspel te financieren, brengen haar tot zelfmoord. Flaubert schreef vijf jaar aan het boek, geobsedeerd door het zoeken naar het exacte woord voor elke zin, en die obsessie is zichtbaar in de structuur van elke alinea.

Thema's en betekenis

De centrale techniek van Madame Bovary is de vrije indirecte rede, die Flaubert systematiseerde tot een instrument van ironie zonder expliciete commentaar. Wanneer de vertelling onmerkbaar glijdt naar Emmas bewustzijn, weet de lezer niet of wat hij leest beschrijving of kritiek is: de zin weerspiegelt Emmas standpunt maar de syntactische structuur oordeelt haar zonder het te verklaren. Deze berekende ambiguïteit maakt een eenvoudig moreel oordeel over het personage onmogelijk: Emma is belachelijk in haar romantische illusies, maar de wereld die haar omringt, de man die haar niet begrijpt, de pastoor die niet weet te luisteren, de apotheker Homais met zijn triviaal scientisme, biedt haar geen werkelijk alternatief. De term bovarysme, in 1892 gemunt door Jules de Gaultier, beschrijft het vermogen zichzelf te zien als anders dan men is: Flaubert had in een roman een psychologische categorie beschreven vóór de psychologie haar formuleerde.

Waarom dit boek vandaag lezen?

Madame Bovary blijft een van de meest vertaalde romans ter wereld niet omdat het een uitzonderlijk originele intrige heeft, maar omdat de stilistische constructie ervan een model heeft gevestigd voor het realistisch proza dat de twintigste-eeuwse literatuur als vertrekpunt heeft aangenomen. Wie de roman leest na Proust, Joyce of Virginia Woolf herkent in Flauberts gebruik van de vrije indirecte rede de oorsprong van een techniek die die schrijvers verder hebben ontwikkeld. Emma Bovary is een literair type geworden, wat betekent dat het personage de tekst die haar bevatte heeft overleefd; maar de tekst, herlezen, is complexer dan het type dat zij heeft gegenereerd.