✓ 100% legaal en gratis: Publiek domein. Bron: Project Gutenberg. Geen registratie.
Dit werk behoort tot het publiek domein — de auteursrechten zijn verlopen. Bron: Project Gutenberg. Downloaden is 100% legaal en zonder registratie.
Misdaad en Straf werd gepubliceerd in afleveringen in 1866 terwijl Dostojevski doorlopend geldproblemen had door zijn gokverslaving. De protagonist is Rodion Raskolnikov, een rechtenstudent in Sint-Petersburg die in een erbarmelijk kamertje woont en die een theorie heeft uitgewerkt waarbij bepaalde individuen, die hij 'uitzonderlijke individuen' noemt, het morele recht hebben de wet te overtreden als zij handelen voor een hoger doel. Raskolnikov zet deze theorie om in de praktijk door een oude pandjesbaas te vermoorden, en per ongeluk ook haar zuster. De roman is geen detective: de moordenaar is vanaf de eerste bladzijde bekend. Het is een psychologische analyse van wat er daarna gebeurt, terwijl inspecteur Porfiri Petrovitsj de druk op een Raskolnikov die zichzelf aan het vernietigen is, geleidelijk opvoert.
De theorie van Raskolnikov is de narratieve transcriptie van het radicale utilitaristische rationalisme dat in de jaren zestig circuleerde onder de Russische intelligentsia. De impliciete these van Misdaad en Straf is dat deze filosofie de confrontatie met de werkelijkheid van handelen niet doorstaat: Raskolnikov gelooft een 'hoger individu' te zijn maar zijn reactie op de misdaad, het trillen, de hallucinaties, het onvermogen het gestolen geld te gebruiken, bewijst hem dat zijn bewustzijn niet is gebouwd zoals dat van Napoleon, zijn verklaarde model. Het personage van Sonja Marmeladova, prostituée en dochter van een dronkaard, fungeert als tegenwicht: haar christelijk geloof wordt niet als intellectuele oplossing gepresenteerd maar als vermogen om het lijden te dragen zonder dat het de persoon oplost. Inspecteur Porfiri is een van de meest scherpe creaties van de roman: hij verzamelt geen bewijzen maar oefent psychologische druk, dialogeert met Raskolnikov alsof ze medeplichtigen zijn in een intellectueel experiment, en laat openingen die als uitnodigingen tot vlucht lijken maar vallen zijn.
Misdaad en Straf is de roman die de structuur van de moderne psychologische thriller codificeerde, maar zijn relevantie is niet alleen technisch. De centrale vraag, of een voldoende coherente ideologie gewelddadig handelen kan rechtvaardigen, is niet verouderd. Dostojevski begreep iets wat veel van zijn tijdgenoten niet zagen: dat de rationalisering van het misdadige als historische noodzaak of filosofische coherentie niet voorbehouden is aan fanatici maar toegankelijk is voor iedereen die zichzelf ervan overtuigt aan de goede kant te staan. Raskolnikov is geen psychopaat; hij is een intelligente en arme student die een volkomen functioneel logisch systeem heeft gebouwd, waarbij de moord de noodzakelijke conclusie is.
De technische innovatie van Misdaad en Straf, de systematische toepassing van de vrije indirecte rede op de beschrijving van een criminele bewustzijnsstaat, was baanbrekend voor de psychologische roman. Dostojevski gebruikte dit instrument om te tonen dat het perspectief van de moordenaar van binnenuit coherent is, wat de morele desoriëntatie van de lezer produceert die de roman nastreeft: begrijpen is niet absolveren, maar het maakt absolveren ook onmogelijk op de eenvoudige manier die een roman over het kwaad gewoonlijk biedt.
Shakespeare gebruikte een bestaande Deense legende als basis voor Hamlet.