Robinson Crusoë

Over het boek

Robinson Crusoë werd gepubliceerd door Daniel Defoe in 1719 en is een van de kandidaten voor de titel van eerste Engelse roman in de moderne zin. Robinson Crusoe, de zoon van een burgerfamilie, trotseert het advies van zijn vader en gaat ter zee. Als enige overlevende van een schipbreuk strandt hij op een eiland in de buurt van de monding van de Orinoco, waar hij zevenentwintig jaar doorbrengt voor hij wordt gered. De roman beschrijft in minutieus detail hoe Crusoe het eiland koloniseert: zijn overleving organiseert, een woning bouwt, gewassen verbouwt, vee houdt en geleidelijk een productieve samenleving op zijn eentje construeert. De ontmoeting met Vrijdag, de inheemse man die hij redt en beschaaft, vindt pas in de laatste fase van zijn verblijf plaats. Defoe presenteerde het boek als werkelijke autobiografie, en de eerstedruk werd door velen geloofd als een authentiek document.

Thema's en betekenis

Robinson Crusoë is de grondtekst van het genre van de castawayroman, maar zijn culturele betekenis gaat verder dan het genre. Marx las de roman als een gelijkenis over de kapitalistische productie: Crusoe is de rationele economische actor die zijn eiland systematisch tot productie brengt, zijn arbeid en zijn kapitaal optimaliseert, en Vrijdag onmiddellijk in dienst neemt en onderwijs geeft in de Engelse taal en de christelijke godsdienst. Die koloniale dimensie van de roman, die Defoe niet als problematisch zag maar als vanzelfsprekend, is vandaag het meest gedebatteerde aspect van de tekst. De relatie van Crusoe met Vrijdag, waarbij de dankbaarheid voor het geredde leven onmiddellijk wordt omgezet in dienstbaarheid en assimilatie, is de beknopste en meest onthullende beschrijving van de koloniale relatie in de vroege Engelstalige literatuur. Jean Rhys deed voor Vrijdag in feite hetzelfde als voor Bertha Mason in Jane Eyre: ze gaf hem een perspectief en een stem die het origineel weigert hem te gunnen.

Waarom dit boek vandaag lezen?

Robinson Crusoë lezen vandaag is lezen hoe een tekst die in zijn tijd als avonturenroman werd ontvangen nu ook moet worden gelezen als document van de koloniale mentaliteit die de Europese expansie dreef en legitimeerde. Die dubbele lectuur, de avonturier en de kolonialist, de overlevende en de meester, is precies wat de roman interessant maakt als tekst en als historisch document. De technische details van Crusoes overleven geven de roman een realisme dat de fantastische premisse verhult totdat men erover nadenkt, en dat nadenken is precies wat de tekst al bijna drie eeuwen lang uitlokt.