Trots en Vooroordeel

Over het boek

Trots en Vooroordeel werd gepubliceerd in 1813 door Jane Austen, die er al in 1796-1797 een eerste versie van had geschreven onder de titel First Impressions. Elizabeth Bennet, de tweede dochter van een middenklassefamilie met vijf dochters en geen eigen inkomen, ontmoet Fitzwilliam Darcy op een bal. Beiden maken een slechte eerste indruk: Elizabeth is ervan overtuigd dat Darcy arrogant is, Darcy is ervan overtuigd dat de Bennet-familie sociaal onwaardig is. De relatie ontwikkelt zich naarmate deze vooroordelen door de feiten op de proef worden gesteld. Austen schreef de roman in een relatieve sociale beperking, ze was economisch afhankelijk van haar familie, kon niet onder haar eigen naam publiceren, en die beperking is voelbaar in de precisie waarmee ze de structuren beschrijft die de keuzes van vrouwen beperken zonder ze rechtstreeks aan te klagen.

Thema's en betekenis

Austen schrijft in een context waarbij het huwelijk voor vrouwen de enige toegang tot economische zekerheid is, en die context is niet het decoratieve decor van de roman: het is zijn argument. De druk op de Bennet-dochters is reëel, en de moeder, die vaak als komisch personage wordt behandeld, is de enige die het zonder ironie verwoordt, hoewel op groteske wijze. Wat de tekst onderzoekt is hoe een intelligent persoon in die beperkende context een zekere integriteit van oordeel kan bewaren. De deugd van Elizabeth is niet de afwezigheid van vergissing: ze oordeelt Darcy en Wickham aanvankelijk verkeerd. Haar deugd is het vermogen haar conclusies te herzien wanneer de bewijzen dat vereisen, wat even zeldzaam als kostbaar is. Darcy leert op zijn beurt dat het sociale oordeel niet kan worden gescheiden van de klassenarrogantie zonder persoonlijk werk. De ironie van Austen, die nooit zichzelf verklaart maar die aanwezig is in elke woordkeuze, is geen stilistisch ornament: het is een denkwijze. Austen presenteert de sociale conventies tegelijk als belachelijk en als onoverwinbaar, zonder verontwaardiging en zonder berusting.

Waarom dit boek vandaag lezen?

Trots en Vooroordeel heeft zo veel aanpassingen gegenereerd dat het naderen van de originele tekst een inspanning van ontkoppeling vraagt van de geaccumuleerde beelden. De directe lectuur onthult wat de filmversies neigen te elimineren: de ironie van Austen, die geen stilistisch ornament is maar een denkwijze. Austen presenteert de sociale conventies tegelijk als belachelijk en als onoverwinbaar zonder verontwaardiging en zonder berusting, en die positie, kritisch zonder verlossing en adaptief zonder opgave, is gesofisticeerder dan de reputatie van de roman als liefdesverhaal doorgaans heeft gecommuniceerd.