✓ 100% legaal en gratis: Publiek domein. Bron: Project Gutenberg. Geen registratie.
Dit werk behoort tot het publiek domein — de auteursrechten zijn verlopen. Bron: Project Gutenberg. Downloaden is 100% legaal en zonder registratie.
De Metamorfose werd gepubliceerd in 1915 en is de meest gelezen tekst van Franz Kafka. De openingszin, Op een ochtend, na een onrustige slaap, ontwaakte Gregor Samsa en bevond hij zich veranderd in een reusachtig ongedierte, heeft een eeuw discussie gegenereerd over de exacte vertaling van het Duits Ungeziefer, een woord dat geen positieve identificatie van het dier toelaat. Kafka verbood uitdrukkelijk elke illustratie van een insect op het omslag. Gregor Samsa, reizend verkoper die zijn hele familie economisch onderhield, verliest onmiddellijk na de metamorfose zijn economische functie. De novelle volgt de weken waarbij de familie zich aanpast aan zijn effectieve verdwijning, tot zijn dood door uitputting en verlatenheid. Max Brod, aan wie Kafka zijn manuscripten had toevertrouwd met instructie ze te vernietigen, bewaarde ze.
De metamorfose wordt niet verklaard, en die afwezigheid van verklaring is constitutief voor de tekst: het is geen lacune maar de voorwaarde die de analyse mogelijk maakt. Kafka interesseert zich niet voor de transformatie zelf maar voor wat erna gebeurt: hoe een familie die jaren heeft gefunctioneerd met Gregor als economische spil haar organisatie hervormt, en hoe die hervorming onthult dat Gregor nooit als persoon maar als hulpbron werd waargenomen. De zuster Grete, die aanvankelijk met toewijding voor hem zorgt, spreekt het beslissende woord aan het einde: we moeten van hem af. Kafka beschrijft die boog met een klinische neutraliteit die elke sentimentaliteit vermijdt en elke expliciete morele verontwaardiging: de tekst zegt niet dat het onrechtvaardig is, hij zegt dat het zo is. Die neutraliteit is onthutsender dan welke nadruk ook. De transformatie van het subject in een object via geleidelijk en ogenschijnlijk banale veranderingen in taal en alledaags gedrag is een dynamiek die de twintigste eeuw heeft herkend in contexten van institutioneel geweld op veel grotere schaal.
De Metamorfose is de Kafka-tekst die het meest toegankelijk is, wat verklaart waarom het ook de meest geïnterpreteerde is: psychoanalytische, marxistische, existentialistische en biografische lezingen stapelen zich op zonder hem uit te putten. Wat alle reducties weerstaat is de narratieve precisie van het beschreven mechanisme: hoe het verlies van economische functie het verlies van persoonlijke identiteit produceert, hoe de taal waarmee de familie over Gregor spreekt geleidelijk verschuift van die voor een persoon naar die voor een te beheren probleem. Die verschuiving via banale stappen in alledaags gedrag is een dynamiek die herhaalbaar is in contexten die ver van de huiselijke sfeer van de novelle staan.
Ibsen definieerde De Kersentuin als blijspel; zijn regisseur ensceneerde het als tragedie.