Een Poppenhuis

Over het boek

Een Poppenhuis werd gepubliceerd en voor het eerst opgevoerd in 1879 en veroorzaakte een onmiddellijk schandaal in heel Scandinavië en daarna de rest van Europa. Nora Helmer, de vrouw van de respectabele bankdirecteur Torvald, heeft jaren geleden zonder zijn medeweten een lening gesloten om zijn leven te redden, en heeft daarvoor de handtekening van haar vader vervalst. Wanneer de geldschieter Krogstad die wetenschap dreigt te gebruiken om zijn positie te behouden, wacht Nora op de verlossende daad van haar man. Die daad komt niet. Het stuk eindigt met Nora die de deur van haar huis sluit en weggaat, een van de beroemdste deursloten van de theatergeschiedenis, dat in 1879 zoveel opschudding veroorzaakte dat Ibsen voor het duitse toneelseizoen een alternatief einde moest schrijven waarbij Nora blijft.

Thema's en betekenis

Een Poppenhuis is de directste behandeling van de vrouwelijke autonomie in het negentiende-eeuwse Europese theater. Noras vertrek is niet impulsief: het is het resultaat van een bewustwordingsproces waarbij ze erkent dat ze nooit als volwassen persoon is behandeld, noch door haar vader noch door haar man, en dat ze zichzelf niet heeft leren kennen. De slotscène waarbij Nora Torvald haar ontgoocheling uitlegt is een van de best geschreven theaterdialogen van de negentiende eeuw: ze spreekt zonder woede, bijna analytisch, en juist die analytische kalmte is wat de scène zo krachtig maakt. Ibsen stelde impliciet de vraag of een vrouw het recht heeft haar man en kinderen te verlaten voor haar eigen zelfontplooiing, en antwoordde door Noras handeling als moreel noodzakelijk te presenteren zonder haar te moraliseren.

Waarom dit boek vandaag lezen?

Ibsen ontkende te hebben geschreven voor de vrouwenzaak: hij had geschreven over de mens. Dat onderscheid is precies: het stuk is relevant omdat het een universeel probleem beschrijft, de verhouding tussen de authentieke persoon en de sociale rol die hem of haar wordt opgelegd, via het specifieke geval van een vrouw in een negentiende-eeuws huwelijk. Die universaliteit is wat het stuk levend houdt voorbij zijn historische context. Elk tijdperk heeft zijn eigen Noras en zijn eigen Torvalds, en de herkenning die het stuk produceert overstijgt de specifieke culturele parameters van 1879.

De vraag wat er van Nora is geworden nadat zij de deur heeft gesloten, heeft talloze schrijvers beziggehouden. George Bernard Shaw schreef een satire op het alternatieve einde waarbij Nora blijft; Elfriede Jelinek schreef Wat gebeurde er nadat Nora haar man had verlaten; en ontelbare andere dramatische reacties volgden. Die proliferatie van reacties is het bewijs dat Ibsen een eindpunt had gecreëerd dat vragen stelt die de tekst zelf weigert te beantwoorden, en die weigering, de deur die sluit op een toekomst die niet wordt getoond, is de formele keuze die het stuk oneindig productief heeft gemaakt.