Hamlet

Over het boek

Hamlet werd rond 1600-1601 geschreven door Shakespeare en is zijn langste werk en het werk dat commentatoren door de eeuwen heen het meest heeft beziggehouden. Prins Hamlet ontdekt via de geest van zijn vader dat deze werd vermoord door zijn oom Claudius, die met zijn moeder Gertrudes is getrouwd en de Deense troon heeft ingenomen. Hamlet speelt de krankzinnigheid, organiseert een toneelrepresentatie om de schuld van Claudius te bevestigen, doodt per ongeluk Polonius, drijft Ofelia tot krankzinnigheid en de dood, en eindigt de wraak in een slotscène waarbij bijna alle hoofdpersonages sterven. De veelheid aan monologen, het instrument waarmee Shakespeare de toeschouwer directe toegang geeft tot het bewustzijn van het personage, heeft van de Deense prins het meest geanalyseerde literaire personage van de westerse cultuur gemaakt.

Thema's en betekenis

De vraag naar Hamlets aarzeling, waarom hij niet onmiddellijk handelt, waarom hij de wraak uitstelt, heeft in elk tijdperk andere antwoorden gekregen: overmatig denken, morele twijfel, verlamming tegenover de handeling in een verdorven wereld, ediepale ambivalentie. Geen van deze verklaringen is voldoende, en die ontoereikendheid is precies wat het personage onuitputtelijk heeft gemaakt. De vraag zijn of niet te zijn is niet alleen een meditatie over zelfmoord: het is een vraag over de relatie tussen moreel bewustzijn en handelingsvermogen in een wereld waarbij de handeling het bevuilen van de handen vereist. Hamlet weet dat Claudius schuldig is, weet wat hij moet doen, maar weet ook dat de handeling gevolgen zal produceren die zijn morele blik niet kan goedkeuren. Die luciditeit die verlamt, is het psychologische mechanisme dat Shakespeare identificeerde als centraal in de ervaring van het intelligente individu tegenover situaties die onomkeerbare beslissingen vereisen.

Waarom dit boek vandaag lezen?

Hamlet is waarschijnlijk het meest opgevoerde theaterstuk ter wereld, in vertalingen en regies die telkens andere aspecten van de tekst tonen. De directe lectuur, in een goede Nederlandse vertaling, biedt toegang tot wat de enscenering neigt te kiezen tussen de mogelijkheden van de tekst: de dichtheid van de taal, de woordspelen, de manier waarop Hamlet zichzelf in de ene scène tegenspreekt zonder dat de tekst de tegenstrijdigheid oplost. Het theaterstuk van Shakespeare is geen psychologische roman die het personage verklaart: het is een systeem van aanduidingen voor de uitvoering dat meer ruimtes openhoudt dan welke enkelvoudige interpretatie ook kan vullen.

De taal van Hamlet is een van de rijkste die Shakespeare heeft geschreven: de woordspelen, de meerduidigheid van de beelden, de manier waarop Hamlet zichzelf in dezelfde speech tegenspreekt, zijn effecten die de vertaling kan benaderen maar niet volledig kan reproduceren. Wie de tekst in het Nederlands leest, leest al een interpretatie, en die bewustwording maakt de confrontatie met het origineel, ook zonder kennis van het Elizabethaans Engels, tot een zinvolle exercitie die de lectuur in vertaling verdiept in plaats van haar te vervangen.